sasilik.com.tr · Op. Dr. Süleyman M. Karaatlı
Görmenin kritik gelişim döneminde gözlerden birine yeterli görsel uyarım ulaşmaması sonucu kortikal supresyona bağlı görme keskinliği azlığı. Erken teşhis ve tedavi ile tam düzelme mümkündür.
Reduced visual acuity due to cortical suppression from inadequate visual stimulation of one eye during the critical period of visual development. Full recovery is possible with early diagnosis and treatment.
Doğumda görme el hareketleri düzeyindedir; kortikal görme merkezi olgunlaştıkça 7–8 yaşa dek gelişir. İlk 6 ayda binoküler görme, 3–6 ayda stereopsis ortaya çıkar. Kritik dönemde bir gözde uyarım eksikliği → kortikal supresyon → ambliopi.
At birth, vision is at hand-movement level; it develops until 7–8 years as the cortical visual centre matures. Binocular vision emerges by 6 months, stereopsis by 3–6 months. Inadequate stimulation of one eye during the critical period → cortical suppression → amblyopia.
Crowding fenomeni: Ambliop hasta harfleri tek tek tanıyabilirken yan yana (lineer optotip) tanıyamaz. Bu nedenle görme keskinliği lineer optotiplerle değerlendirilmelidir. Nötral dansite filtresine yanıt normalden farklıdır — ambliop gözde görme bu filtreyle bozulmaz.
Crowding phenomenon: The amblyopic patient can recognise letters individually but not when crowded (linear optotype). Therefore, visual acuity must be assessed with linear optotypes. Response to neutral density filter differs — vision in the amblyopic eye is not degraded by this filter.
| Tip | Eşik / Kriter | Açıklama | Type | Threshold / Criterion | Notes |
|---|---|---|---|---|---|
| Şaşılık Ambliyopisi | Strabismic Amblyopia | Tek göz sabit kayması | Constant unilateral deviation | Intermitan kaymada daha nadir | Less common with intermittent deviation |
| Hipermetropik Anizometropi | Hyperopic Anisometropia | >+1.5 D fark | >+1.5 D difference | En sık anizometropik form | Most common anisometropic form |
| Miyopik Anizometropi | Myopic Anisometropia | >-3.0 D fark | >-3.0 D difference | Daha yüksek eşik gerekir | Higher threshold required |
| Astigmatik Anizometropi | Astigmatic Anisometropia | >±1.5 D fark | >±1.5 D difference | Meridyonal ambliopi | Meridional amblyopia |
| Bilateral Hipermetropi | Bilateral Hyperopia | >+5.0 D her iki göz | >+5.0 D both eyes | Ametropik ambliopi | Ametropic amblyopia |
| Bilateral Astigmatizma | Bilateral Astigmatism | >+2.5 D her iki göz | >+2.5 D both eyes | Meridyonal ambliopi | Meridional amblyopia |
| Deprivasyon Ambliyopisi | Deprivation Amblyopia | Katarakt, pitoz, kornea patolojisi | Cataract, ptosis, corneal pathology | En ağır form; acil tedavi! | Most severe form; urgent treatment! |
Sikloplejik refraksiyon ile kırma kusuru doğru belirlenmeli. Ambliyopik gözde akomodasyon zayıf olduğundan hipermetropik değer azaltılmadan tam olarak reçete edilmeli. Gözlük tek başına aylar içinde görmeyi artırabilir.
Cycloplegic refraction must accurately determine the refractive error. Since accommodation is weak in the amblyopic eye, the hyperopic correction should be prescribed in full without reduction. Spectacles alone can improve vision over months.
Sağlam gözün kapatılması (kapama) veya bulanıklaştırılması (penalizasyon) ile ambliop gözün kullanımı zorlanır. Ambliopi tedavisi cerrahi öncesinde yapılmalıdır (istisnalar mevcuttur: büyük açılı ET'de görme aksının kapanması gibi).
Occluding or blurring the sound eye forces use of the amblyopic eye. Amblyopia treatment should precede surgery (exceptions exist: large-angle ET occluding the visual axis, etc.).
Ambliopi genellikle şaşılık cerrahisinden önce tedavi edilmelidir. Binoküler füzyon ve stereopsi kazanımı için en iyi görme potansiyelini sağlamak cerrahinin başarısını artırır.
Amblyopia should generally be treated before strabismus surgery. Maximising visual potential optimises the chance of achieving binocular fusion and stereopsis post-operatively.
Full-time kapamaya geçilince kontroller en az hastanın yaşı kadar haftalık aralıklarla yapılır (örn. 2 yaş → 2 haftada bir). 1 yaş altında uyanık saatlerin yarısı kadar part-time kapama uygulanır.
When full-time patching is initiated, follow-up intervals should be at least as many weeks as the child's age in years (e.g. age 2 → every 2 weeks). Under 1 year: part-time patching for half of waking hours.
Sağlam göze kapak (patch) yapıştırılarak ambliop gözün kullanımı zorlanır. Binoküler füzyon + ambliyopi varsa part-time; stabil ET + ambliyopi varsa full-time kapama uygulanır. LCD ekranlı elektronik kapama gözlükleri uyumsuz hastalarda alternatif olarak kullanılmaktadır.
A patch is applied to the sound eye to force use of the amblyopic eye. Part-time for binocular fusion + amblyopia; full-time for stable ET + amblyopia. Electronic LCD occlusion glasses offer an alternative for non-compliant patients.
Birinci basamak First-lineSağlam göze günde 1 defa %1 atropin damla + o gözün refraksiyon düzeltmesinin kaldırılması. Ambliop gözde tam düzeltme sağlanır. Sağlam gözde en az +2.0 D olmalı (yakın görmesi bulanıklaşmıyorsa etkisiz). 4 haftada bir kontrol — ters-ambliopi riski!
1 drop 1% atropine daily in the sound eye + removal of its refractive correction. Full correction maintained in amblyopic eye. Sound eye must have at least +2.0 D (ineffective if near vision remains clear). Monthly control — reverse amblyopia risk!
Alternatif AlternativeHer iki göz açıkken farklı kontrast seviyelerinde (ambliop göze yüksek kontrast) görüntüler sunulur. Binoküler supresyonu ortadan kaldırmayı hedefler. VR gözlük veya özel bilgisayar oyunları ile uygulanır. Erişkinlerde de etkili olduğu bildirilmektedir.
Complementary images presented at different contrast levels to each eye simultaneously (higher contrast to amblyopic eye). Aims to eliminate binocular suppression. Administered via VR glasses or specialised computer games. Reported effective even in adults.
Yeni yöntem Newer methodYaş sınırı bir engel değil: Tedaviye 3 yaş altında başlanırsa en yüksek başarı elde edilir. Ancak 12–13 yaşındaki çocuklarda da zaman zaman yüz güldürücü sonuçlar alınabilmektedir. Erken başlamak her zaman daha iyidir.
Age is not an absolute barrier: Starting before age 3 yields the best outcomes. However, encouraging results can sometimes be achieved even in 12–13 year-olds. Starting early is always better.